۳۱ خرداد ۱۳۹۹ - ۱۸:۴۸
یاد داشتی برای زلزله گیلان در 31 خرداد 69؛

آیا منجیل و رودبار از زلزله ۳۱ خرداد ۶۹ درس گرفته است؟/ دکتر مهدی زارع

سالها از زلزله فاجعه بار ۳۱ خرداد ۶۹ منجيل با بزرگاي ٧.٣مي‌گذرد و مي‌توانيم اين سوال را مطرح كنيم كه  آيا در توسعه و بازسازي منطقه مزبور به درس‌هاي زلزله ۱۳۶۹ منجيل توجه شده است؟

زلزله ۳۱ خرداد ۶۹ موجب آسیب‌های جانی و مالی گسترده‌ای شد. نخستین زلزله به معنی واقعی شهری ایران بود. سه شهر ایران در این زلزله تقریبا به طور کامل یا با درجه بسیار زیاد تخریب شدند: منجیل، رودبار و لوشان. نخستین زلزله ایران بود که در آن آسیب‌های جدی به سد (سد سفید رود)، سیلو (لوشان و رشت)، بیمارستان (رودبار)، نیروگاه (لوشان) و ده‌ها دهنه پل و کیلومترها جاده، و مخازن آب متعدد و کانال‌های انتقال آب وارد شد و البته بیش از ۱۵ هزار کشته و ۴۰ هزار مجروح برجای ماند. حدود ۵۰۰ نفر از این کشته‌ها فقط زیرِ زمین لغزش‌های ناشی از رخداد زمین لرزه مدفون شدند. نگارنده به یاد دارد که در سال‌های نخستین بعد از رخداد زلزله و به ویژه در سال‌های ۱۳۶۹ و ۱۳۷۰ که بازسازی تدریجی ساختمان‌های مسکونی در حال انجام بود، مردم منجیل و رودبار و با اثر‌پذیری روانی از این رخداد۶۹ تلاش می‌کردند تا در ساخت و ساز رویکردی محافظه‌کارانه داشته باشند. ولی همین رویکرد محافظه‌کارانه به نظر می‌رسد که به تدریج فراموش شده و به ویژه آنکه در حدود ۱۵ سال اخیر  عملا روند توسعه بدون پلان و برنامه برای ارزیابی ریسک پیگیری شده است. اکنون در منطقه منجیل و رودبار ساختمان‌های متعدد و جدیدی در حال احداث است و نمونه این رویکرد بدون توجه به خطر زمینلرزه، ساخت مجتمع‌های مسکن مهر در محدوده‌ای با ریسک بالا در شهر رودبار است و همچنین احداث آپارتمان‌ها در حاشیه رودبار در محدوده‌ای بسیار ناپایدار و با خطرهای گوناگون زمین شناختی، مثال مهمی از فراموشی زمینلرزه ۱۳۶۹ در همان پهنه است. از سوی دیگر توجه شود که در منطقه منجیل و رودبار و لوشان علاوه بر رشد طبیعی جمعیت، امکان و تاسیسات جدیدی افزوده شده است. البته جمعیت علاوه بر تلفات در هنگام زلزله، به دلیل مهاجرت در سال‌های بعد از زلزله کاهش یافته است. برآوردی که در مورد جمعیت شهرستان رودبار برای سال ۱۳۶۹ وجود دارد، حدود ۱۴۰ هزار نفر است که با رخداد زمین‌لرزه در سال ۱۳۷۵ به حدود ۱۰۰ هزار نفر می‌رسد. و در آخرین سرشماری ۱۳۸۵ این جمعیت حدود ۱۲۶ هزار نفر بوده است. اگر همین روند ادامه یافته باشد، احتمالا در سرشماری سال ۹۵ جمعیت کل شهرستان رودبار باید حدود ۱۵۰ هزار نفر برآورد شود. ارزیابی ساختمان‌ها و تاسیسات جدیدالاحداث از فراموشی تدریجی خاطره زلزله منجیل خبر می‌دهد. علاوه بر مسکن مهر، منطقه مزبور به کارگاه بزرگ ساختمانی برای احداث و تکمیل آزادراه قزوین-رشت و همچنین ساخت راه آهن در همین مسیر تبدیل شده است. به ویژه در قطعه منجیل به رودبار در هر دو مسیر یاد شده، نواحی بسیار حساس از دید رخداد زمین لغزش‌های مهم در هر رخداد زمینلرزه بعدی وجود دارد، که به نظر می‌رسد در حین راه‌سازی و در هنگام انتخاب مسیر یا حفر ترانشه به این موضوع با حساسیت لازم برخورد نشده و محل‌های متعددی با پتانسیل بالای رخداد زمین لغزش‌های مهم در مسیر آزادراه و راه‌آهن در حد فاصل جنوب لوشان تا شمال رستم آباد ایجاد شده است. رخداد زمین‌لرزه‌ای مانند زلزله منجیل بدان معنی است که این اتفاق می‌تواند تکرار هم بشود. برای ایمنی نسل‌های بعدی مردم ساکن در این منطقه و مسافرانی که از جاده‌های آن عبور می‌کنند احساس مسوولیت بیشتر و با حساسیت جدی و در نظر داشتن دایمی سناریویی مانند زلزله ۳۱ خرداد ۶۹ منجیل لازم است.
نگارنده  به یاد دارد که در سالهای نخستین بعد از رخداد زلزله و به ویژه در سالهای ۱۳۶۹ و ۱۳۷۰ که  بازسازی تدریجی ساختمانهای مسکونی در حال انجام بود، مردم منجیل و رودبار و با اثر پذیری روانی از این رخداد۶۹ تلاش می کردند تا در ساخت و ساز رویکردی محافظه کارانه  داشته باشند. به نحوی که به یاد دارم که در بازدیدی از پهنه زلزله زده در شهریور ۱۳۷۰ (حدود ۱۵ ماه بعد از رخداد زمینلرزه) به همراه استاد مهندس علی اکبر معین فر (اولین مهندس زلزله ایران، که نحوه نگاه و بررسی منطقه زلزله زده را تا حد زیادی از ایشان آموخته ام) با دیدن میزان تیرآهن و مهاربند هایی که در حین ساختمانهای جدید به کار می رفت، ابراز کردند که این نوع ساخت و ساز (با کاربرد زیادتر از حد لزوم تیرآهن) نیز اسراف است. ولی همین رویکرد محافظه کارانه به نظر می رسد که به تدریج فراموش شده و …

دکتر مهدی زارع استاد پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله/ منبع روزنامه اعتماد

نظرات کاربران

Subscribe
Notify of
guest
0 نظرات
Inline Feedbacks
View all comments